|
περιλήψεις
Ευαγγελία Χαλδαιάκη: Καταγραφή οθωμανικής τουρκικής και ελληνικής
δημοτικής μουσικής στη βυζαντινή σημειογραφία: η μέθοδος του Κ. Α.
Ψάχου
Η βυζαντινή μουσική σημειογραφία φαίνεται ότι υπήρξε αρχικά η μόνη
μέθοδος μουσικής καταγραφής ελληνικής δημοτικής μουσικής από έλληνες
μουσικούς αλλά και η κύρια μέθοδος για την καταγραφή οθωμανικής
τουρκικής μουσικής. Οι μουσικοί χαρακτήρες της προσφέρουν μια
σαφέστερη αποτύπωση των μουσικών αυτών ειδών σε σύγκριση με το
σημειογραφικό σύστημα της ευρωπαϊκής μουσικής, καθώς αποτυπώνουν
καλύτερα τις μελωδικές ιδιαιτερότητες, όπως τα διάφορα γυρίσματα και
τις μελωδικές αναλύσεις. Η βυζαντινή σημειογραφία αποδίδει επίσης
καλύτερα τα διαστήματα που εφαρμόζονται σε αυτά τα δύο συγκεκριμένα
μουσικά είδη. Ταυτόχρονα, ωστόσο, δεν μπορεί να αποτυπώσει με
ακρίβεια το ρυθμικό σκέλος των εν λόγω συνθέσεων, καθώς η έννοια του
ρυθμού υφίσταται εντελώς διαφορετικά στις συνθέσεις που αρχικά
προορίζεται να καταγράψει το συγκεκριμένο σημειογραφικό σύστημα,
δηλαδή αυτές της ελληνόφωνης εκκλησιαστικής μουσικής. Το παρόν άρθρο
παρουσιάζει τη μέθοδο καταγραφής οθωμανικής τουρκικής και ελληνικής
δημοτικής μουσικής του Κωνσταντίνου Α. Ψάχου, ο οποίος αξιοποίησε τη
βυζαντινή μουσική σημειογραφία εφαρμόζοντας σε αυτή διάφορες
καινοτομίες που υιοθέτησε από το αντίστοιχο σύστημα της ευρωπαϊκής
μουσικής, επιχειρώντας να καταγράψει έτσι επαρκώς τις αντίστοιχες
συνθέσεις.
Αθανάσιος Νάστος: Έρως και θάνατος στον Πρωτομάστορα του
Μανώλη Καλομοίρη: το βαγκνερικό αποτύπωμα και ο ρόλος της
«συγχορδίας του Till Eulenspiegel»
Η παρούσα μελέτη επικεντρώνεται στο «ντουέτο της αγάπης» του
μουσικού δράματος Ο Πρωτομάστορας του Μανώλη Καλομοίρη, το
οποίο βασίζεται στο δραματικό λογοτεχνικό κείμενο της ομότιτλης
τραγωδίας του Νίκου Καζαντζάκη, ανιχνεύοντας αρχικά το βαγκνερικό
αποτύπωμα στο δίπολο «Έρως – Θάνατος». Με αφετηρία το «πολυφωνικό
μοτίβο-θέμα της αγάπης», το οποίο περιέχεται στα εξαγγελτικά μοτίβα
της όπερας, και το «μοτίβο του θανάτου», ο γράφων επιχειρεί τη
σύγκρισή τους με τα αντίστοιχα μοτίβα της όπερας Τριστάνος και
Ιζόλδη του Richard Wagner. Στο «θέμα της αγάπης» του
Πρωτομάστορα εντοπίζεται από τον γράφοντα η περίφημη «συγχορδία
του Till Eulenspiegel», από το συμφωνικό ποίημα
Till Eulenspiegels lustige Streiche,
op. 28, του Richard Strauss, που αποτελεί το αρμονικό του υπόβαθρο.
Επιπροσθέτως, η ταύτισή της με τη «συγχορδία του Τριστάνου» (εναρμόνια
εκδοχή) αποτελεί το έναυσμα για την περαιτέρω διερεύνηση της
σκοπιμότητας αυτής της χειρονομίας από τον Μανώλη Καλομοίρη. Η
επίδραση της νιτσεϊκής φιλοσοφίας στο συμφωνικό ποίημα του Richard
Strauss, στο πλαίσιο του Μοντερνισμού, αλλά και οι νιτσεϊκές
καταβολές και ο λογοτεχνικός μοντερνισμός του Πρωτομάστορα
του Νίκου Καζαντζάκη οδηγούν στο συμπέρασμα της εκούσιας επιλογής
της «συγχορδίας του Till Eulenspiegel» από τον Καλομοίρη. Η παραπάνω
επιλογή, κατά τη γνώμη μας, υπογραμμίζει την πρόθεση του Καλομοίρη
να εκφράσει και να στηρίξει με μουσικά μέσα τη συμπόρευσή του με τα
ιδεολογικά συμφραζόμενα του Καζαντζάκη.
Θοδωρής Καραθόδωρος: Μιχάλης Αδάμης: Συνειδητή δημιουργική
αναζήτηση και σύνθεση με ηλεκτρονικούς ήχους
Στο
παρόν κείμενο διερευνάται η δημιουργική πορεία του Μιχάλη Αδάμη, με
ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση της ηλεκτρονικής μουσικής ως μέσου
καλλιτεχνικής έκφρασης. Η μελέτη αποπειράται να τεκμηριώσει τη
συνειδητή δημιουργική αναζήτηση του συνθέτη, υπογραμμίζοντας την
απουσία πειραματισμού στη γόνιμη διαδρομή του και την συνεκτική
θεώρηση που διαπνέει το έργο του. Αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο η
ηλεκτρονική μουσική διευρύνει την αντίληψή του για τη σύνθεση και
συμβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη μιας προσωπικής μουσικής
γλώσσας. Στην τεκμηρίωση αυτή, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν νέα
ευρήματα από το προσωπικό αρχείο του δημιουργού (επιστολές, κείμενα
και συνεντεύξεις). Η επιχειρηματολογία δεν περιορίζεται μόνο στις
ηλεκτρονικές του συνθέσεις, αλλά επεκτείνεται και σε άλλες πτυχές
του έργου του, με στόχο την κατανόηση και την ανάδειξη της συνολικής
μουσικής προσέγγισης του δημιουργού.
Αικατερίνη Συρράκου: Η εκτίμηση της αισθητικής αξίας των έργων
τέχνης μέσα από την αισθητική θεωρία του Μ. Beardsley
Το
παρόν άρθρο βασίζεται σε θεωρητικές μελέτες του αγγλοσαξονικού χώρου
(κατά το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα) και έχει ως στόχο να συστήσει
επιγραμματικά στους αναγνώστες την αισθητική θεωρία του Monroe
Beardsley, θέτοντας στο επίκεντρο τη διαδρομή αναζήτησης της
αισθητικής αξίας των έργων τέχνης που ο ίδιος προτείνει. Η
αξιολογική προσέγγιση του Beardsley παρουσιάζει ιδιαίτερο
ενδιαφέρον, διότι αποτυπώνει την προσπάθειά του να αντιταχθεί στον
σχετικισμό που επικρατεί στον χώρο, προτάσσοντας τον διττό χαρακτήρα
της αισθητικής εμπειρίας αλλά και τρία αντικειμενικά κριτήρια
αξιολόγησης, τα οποία θεωρεί πως έχουν εφαρμογή όχι μόνο στη μουσική
αλλά και στη ζωγραφική και τη λογοτεχνία. Επισημαίνεται ότι πρόθεση
του άρθρου δεν είναι η κριτική αποτίμηση ή η σύγκριση της θεωρίας
του Beardsley με άλλες θεωρίες, αλλά μια απόπειρα οι αναγνώστες –
είτε συμφωνήσουν είτε διαφωνήσουν μαζί της – να διευρύνουν τον
κριτικό τους ορίζοντα.
Αναστάσιος Χαψούλας: Παγκόσμια Ιστορία της
Μουσικής: Προβλήματα και προοπτικές
Στη
βάση πορισμάτων από τον χώρο της Εθνομουσικολογίας καθώς και της
Ιστορικής Μουσικολογίας διερευνώνται στην παρούσα μελέτη τα
προβλήματα και οι δυνατότητες σύνθεσης μίας παγκόσμιας ιστορίας της
μουσικής. Κύριους θεματικούς άξονες του άρθρου αποτελούν οι έννοιες
της προφορικής και της εγγράμματης μουσικής παράδοσης, της μουσικής
σημειογραφίας, του τονικού συστήματος, της σχέσης μεταξύ μουσικής
γραφής και ηχητικής εικόνας, καθώς και η ιστορία του μουσικού ήχου.
Αναστάσιος Χαψούλας: Η μεταφραστική
δραστηριότητα των Αράβων και η πρόσληψη του αρχαιοελληνικού
μουσικοθεωρητικού στοχασμού κατά την περίοδο του Μεσαίωνα
Το
συγκεκριμένο άρθρο στοχεύει στην παρουσίαση των ιστορικών και
πολιτισμικών προϋποθέσεων επώασης και καλλιέργειας της μεταφραστικής
δραστηριότητας των Αράβων (αρχικά των εκχριστιανισμένων Αράβων της
Συρίας) σε ό,τι αφορά τα πνευματικά επιτεύγματα του αρχαιοελληνικού
μουσικοθεωρητικού στοχασμού. Εξετάζονται οι διαδικασίες μετάφρασης,
διάδοσης καθώς και πρόσληψης διακριτών διαστάσεων της αρχαίας
ελληνικής μουσικής θεωρίας εκ μέρους των Αράβων του μεσαιωνικού
Ισλάμ.
Πάνος Βλαγκόπουλος: Ο Deleuze στο IRCAM
Παρουσιάζεται σε μετάφραση η ιστορική ομιλία του Gilles Deleuze
(«Κάνοντας ακουστές δυνάμεις που δεν είναι ακουστές καθ’ εαυτές») σε
εργαστήριο με τίτλο Μουσικός χρόνος που είχε οργανώσει ο
Pierre Boulez τον Φεβρουάριο του 1978 στο IRCAM. Μετά την παρουσίαση
πέντε έργων που ο ίδιος ο Boulez είχε επιλέξει, ακολούθησε στρογγυλό
τραπέζι με τη δική του συμμετοχή, καθώς και των φιλοσόφων Roland
Barthes, Gilles Deleuze και Michel Foucault, και συνθετών από τον
κύκλο συνεργατών του IRCAM: του Gerald Bennett, του Luciano Berio (συνδιευθυντή
του IRCAM από το 1977), του Jean-Claude Risset και του συνθέτη –
μαθητή του Messiaen και του Boulez – Michel Decoust. Το θέμα της
παρέμβασης του Deleuze αφορούσε τη μουσική ως ενεργοποίηση δυνάμεων
που δεν είναι «ακουστές καθαυτές». Στο εισαγωγικό κείμενο που
προηγείται της μετάφρασης, επιχειρείται η τοποθέτηση της ομιλίας στο
πλαίσιο του συνολικού έργου του Deleuze και ιδίως της δημιουργικής
σχέσης του με τον Boulez, αλλά και η ανάδειξη στιγμών από την
ιστορία της φιλοσοφίας της μουσικής που σχετίζονται με τις ιδέες του
Deleuze για την μουσική.
Νίκος Τζιούμαρης:
Δισκογραφία: ελληνικές διαστάσεις ενός παγκόσμιου φαινομένου
Η
εμφάνιση και η ανάπτυξη της δισκογραφίας οφείλονται στις
βιομηχανικές και οικονομικές διεργασίες που συντελούνται παγκοσμίως
κατά τη «Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση». Η εξέλιξη της τεχνολογίας
επιτρέπει στον ήχο να αποκτήσει υλική υπόσταση και η μουσική πλέον
μπορεί να επιβιώσει στον χρόνο. Παράλληλα αναπτύσσεται διεθνώς ένα
δαιδαλώδες εμπορικό δίκτυο δισκογραφικών εταιρειών που καθιστά την
ηχογράφηση και τη διανομή της μουσικής ένα παγκόσμιο φαινόμενο σε
διαρκή εξέλιξη. Η διερεύνηση όψεων της δισκογραφίας, τοποθετημένης
σε ένα «ελληνικό» πλαίσιο, έχει απασχολήσει κυρίως
ερευνητές-συλλέκτες δίσκων, οι οποίοι σε σχετικές εργασίες τους, που
αφορούν τόσο τις προφορικές λαϊκές μουσικές παραδόσεις (βλ. Κουνάδη
και Καλυβιώτη) όσο και τη δυτική έντεχνη μουσική (βλ. Αρφάνη και
Ζακυθηνό), αναδεικνύουν σημαντικές διαστάσεις του θέματος
αξιοποιώντας τους δίσκους ως ιστορικά τεκμήρια. Το παρόν κείμενο
επιχειρεί μια σύντομη σκιαγράφηση του θέματος και ταυτόχρονα την
ανάδειξη της αναγκαιότητας εκπόνησης ακαδημαϊκής έρευνας για κάθε
επιμέρους ζήτημα αναφορικά με την «εγχώρια» δισκογραφική παραγωγή.
|
